Nowojorskie Wersety

Nowa recenzja książki "Rok nie wyrok" Piotra Milewskiego

„Rok nie wyrok” Pio­tra Milewskiego to konkretne gówno. Dzi­en­nik roku walki z nieist­nieją­cym uza­leżnie­niem. Socjo­log­iczna rozprawa o Stanach napisana językiem gangsta. Relacja live z piekła, które tętni i pracuje tuż pod lakierowaną podłogą amerykańskiego nieba. Książka o wiele więcej niż udana. His­to­ria, która nie odlepia się od czytel­nik, póki ten nie ujrzy wieńczącej lin­ijki: Nowy Jork, 26 czer­wca 2007.

Piotr „Milo” Milewski, kore­spon­dent radia ZET, miał pecha. Znalazł się w niewłaś­ci­wym miejscu, w niewłaś­ci­wym cza­sie. Pewnego pięknego wiec­zoru dostał się w sam środek pol­i­cyjnej obławy. Podrzu­cono mu narko­tyki. Został aresz­towany. Potem usłyszał oskarże­nie – posi­adanie cracku. „Mieć znaczy posi­adać, a posi­adanie to przestępstwo. Zaś posi­adanie ilości więk­szej niż pięć por­cji dowodzi zami­aru sprzedaży i stanowi zbrod­nię”. U Pio­tra znaleziono 15 por­cji: zbrod­nia kat­e­gorii B. Wyżej są już tylko morder­stwa z pre­m­e­dy­tacją, kani­bal­izm, ter­ro­rysty­czne ataki. Za radą adwokata przyz­naje się do winy – i w ten sposób unika kilku lat więzienia. W zamian musi jed­nak pod­dać się lecze­niu, grupowej ter­apii, 5 spotkań w tygod­niu, 3 kon­t­role moczu w tygod­niu, zakaz wyjazdu za granicę stanu, zero alko­holu, żadnych obcych sub­stancji w krwio­biegu, etapy kończące się egza­m­i­nami, prace społeczne. I tak przez okrągły rok. To początek opowieści.

Towarzystwo, do którego trafia Piotr – dla kumpli, Pete – nie wykazuje w swoim składzie miłych chłopców i układ­nych dziew­cząt. Mocna załoga – Latynosi, Czarni, Kro­j­coki, Niebez­pieczni Biali, byli więźniowi, aktu­alni dil­erzy, zawz­ięci krymi­nal­iści, wyrodne matki, źli ojcowie, świry, odpady, inteligencje z innego gorszego wymi­aru. Wszyscy, rzecz jasna, niewinni. Skierowani tu przez przy­padek. Wydani przez wspól­nika. Uwz­ięto się na nich. Same pocz­ciwe dusze w sze­ro­kich spod­ni­ach o obniżonym kroku i cza­peczkach z bar­wami gangów. Piotr już po kilku spotka­ni­ach zauważa absurd i fikcję resoc­jal­iza­cji. Ani cier­pliwa i dobra jak anioł ter­apeutka Khaisha, ani budu­jące filmy, testy, pyta­nia, prezen­towanie włas­nej twór­c­zości, najnowsze tech­niki, kręgi zau­fa­nia, wie­niec z rąk, joga i wspólne recy­tacje nie potrafią i nie mogą zmienić tych ludzi. Nic z tego nie będzie. Hand­larza cracku nie prze­r­obi się na świętego Fran­ciszka z Asyżu. Owszem, jedna, czy dwie osoby mogą skierować swój los na inne tory, ale reszta i tak wróci na ulicę i zajmie się obrotem narko­tykami, rozbo­jem. „O to się wszys­tko roz­chodzi! Prze­moc, seks i dragi.”, to ich credo, hymn miejsca, z którego pochodzą, skró­cona wer­sja deka­logu obow­iązu­jąca w get­cie. Milewski, dobit­nie i bez upięk­szeń, w serii znakomi­tych scen, ukazuje jak bardzo niewydolna jest ta cała zin­sty­tucjon­al­i­zowana pomoc – trak­towana co najwyżej jako dolegli­wość, przeszkoda, którą należy ominąć, przemóc min­i­mal­nym nakła­dem sił. Najważniejsza jest ilość dni, które zostały do końca. Sposób na oczyszcze­nie uryny odd­awanej reg­u­larnie do anal­izy. Bal­an­sowanie na granicy prawa. Prócz tego, tak leczący, jak i leczeni posługują się oszust­wem. Leczeni oszukują, że są coraz zdrowsi i udają, że wresz­cie pojęli niszczy­ciel­ską moc nałogu, a leczący oszukują siebie, uda­jąc, że nie widzą, iż leczeni oszukują i udają. Bo uczest­nicy ter­apii samej ter­apii nie postrze­gają jako zbaw­i­en­nej ręki, która wydobywa ich z top­ieli. Widzą w niej kole­jną mackę sys­temu. I to on – SYSTEM, Wielki Brat, Da Man – jest ich wro­giem. On i jego per­son­ifikacje: polic­janci, sędziowie, poli­tycy. Nie zauważają zaś swo­jego – fatal­nego, najczęś­ciej – udzi­ału w ciągłych kłopotach z para­grafami. Bo paradok­sal­nie sami szkodzą sobie najbardziej – zapal­czy­woś­cią, agresją, niewiedzą, lenist­wem i brakiem ori­en­tacji w labiryn­cie amerykańskiego usta­wodaw­stwa. I dlat­ego będą wracać na odwyk, przez to wylą­dują w końcu w więzie­niu. Po dwu­nastu miesią­cach Pete jest wolny, oczyszc­zony i wolny, lecz kom­pani z ter­apeu­ty­cznego kółka nie widzą w tym jego oso­bis­tej zasługi – tego, że pil­nował się na każdym kroku, pogłębiał wiedzę prawniczą, neu­tral­i­zował zagroże­nia, nie wys­taw­iał na pokusę, dbał o doku­menty, ter­miny, coraz lep­szą opinię. Dla nich – Pete to po prostu szczęściarz.

Milewski dostaje się na zaplecze Amerykańskiego Marzenia, zas­taje Mit bez mak­i­jażu, z opuszc­zonymi spod­ni­ami. Robi mu zdję­cia, nakręca film z tego aktu i wrzuca na pub­liczny por­tal. Nie cofa się przed niczym. Kpi z poli­ty­cznej poprawności. Dzi­ała w kon­trze do hol­ly­woodz­kich pro­dukcji. Wbrew utr­walonym wiz­erunkom. U niego nie ma najeżonego wieżow­cami Man­hat­tanu. Pocztówkowego ładu, barw z okładki. Tu nie pow­staje folder reklam­owy. Milewski pokazuje mar­gines, wąski pas rzeczy­wis­tości, cuch­nący i mroczny, który bieg­nie wzdłuż tej ofic­jal­nej, oświ­et­lonej halogenową łuną i ładnej. W jego relacji NYC jawi się nie jako pożą­dany przez każdego owoc, lecz mocno nadg­niłe jabłuszko, drążone przez robaka moral­nego zep­su­cia, bru­tal­ności i nędzy.

Milewski pewną ręką kreśli swoje postaci, wykrawa soczyste akapity, dokonuje trans­fuzji styl­isty­cznej krwi, by dialogi były melodyjne i żywe. Nar­ra­tor to raz reporter z włąc­zonym dyk­ta­fonem, a innym – Missy Sze­herezada, która sam­pluje, lepi, układa zryt­mi­zowane wer­sety i rozpyla je w eterze. I tak, kawałek po kawałku, pow­staje ta his­to­ria. Opowiedziana w nowej poe­t­yce, pier­ws­zorzęd­nej i świeżej. Dla mnie to fuzja indus­tri­al­nego nat­u­ral­izmu i poezji – jak w tym prze­j­mu­ją­cym frag­men­cie o budzą­cym się po nocy mieście:

„W Nowym Jorku każdy świt jest jak nar­o­dziny świata. Dziś chmury rozprowad­zone w smugi delikat­nymi muśnię­ci­ami wia­tru mienią się nad hory­zon­tem wszys­tkimi odcieni­ami różowości, od bladego lila do cyk­la­menu, a zam­glone słońce pod nimi jest niemal brą­zowe. Gdyby mieszkali tu starożytni Grecy, codzi­en­nie przeży­wal­iby misty­czny odlot i wymyślali jakąś nową boginię. Tubylcy ignorują te wszys­tkie cuda. Zas­pani, spuch­nięci po źle przes­panej nocy, trzęsą się od poran­nego chłodu i obchodzi ich tylko jedno: kiedy przy­jedzie to pier­dolone metro.”

Autor miesza style, zaburza rejestry, z postu robi kar­nawał, a z kar­nawału niekończącą się post­mod­ernisty­czną imprezę, na której słowa wibrują, buczą, jarzą się. Na jego frazę składa się i slang, i znakomita lit­er­acka pol­szczyzna. Cza­sem wbija się z bitem na sekundę lub dwie, by już za chwile budować prous­towski okres buja­jący się przez stronę lub półtorej.

Oczy­wiś­cie, Milewski nie jest genial­nym wynalazcą, który wyt­worzył coś z niczego. „Rok nie wyrok” nie pow­stał w próżni. Da się w nim zauważyć wiele naw­iązań i kore­spon­dencji. Perypetie głównego bohat­era nasuwają sko­jarzenia z przy­go­dami Witolda w „Trans-Atlantyku” Gom­brow­icza. Samą fabułę przepeł­nia aura rebe­lianc­kich powieści Josepha Hellera, narko­ty­cznych wizji Bur­roughsa, anar­chizmu Palah­niuka. Trans­misje ulicznej naw­ijki przy­wodzą na myśl Białoszewskiego i Irv­ina Welsha.

Koniecznie sprawdź­cie. „Rok nie wyrok” to sonda, którą Milewski wpuś­cił do trzewi Mor­doru. Wpuś­cił i ogłosił wyniki badań. Z roku rehabu zro­bił czterys­tus­tron­i­cowy teledysk, po którego obe­jrze­niu masz ochotę raz jeszcze nacis­nąć „play”. „Nor­mal­nie anty­czna kome­dia dell’arte z hip-hopowym podkładem.”

Łukasz Najder
(21 czerwca 2010, Pocztówki z Paranoi: http://www.ultramaryna.pl/pzp/?p=111)